Mirties bausmės skyrimas viešųjų raštų klastotojams Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės teismuose XV amžiaus pabaigoje– XVI amžiaus viduryje

Santrauka

Podobnie jak i w krajach Europy Zachodniej w Wielkim Księstwie Litewskim (WKL) w końcu XV w.–w połowie XVI w. pojęcie fałszerstwa było wieloznaczne, najczęściej jednak kojarzone z przestępstwem, ściśle powiązanym z defraudacją i oszustwem. Nie tylko dokumenty czy pieniądze mogły być uznane za sfałszowane, również – metale szlachetne, tkaniny, wosk, zeznania w sądzie oraz inne przedmioty materialne i niematerialne. Chociaż odpowiedzialność za fałszerstwo dokumentów publicznych w WKL prawnie usankcjonował tylko Pierwszy Statut Litewski (1529 r.), jednak karę śmierci dla fałszerzy stosowano również i przedtem. W historiografii utrwalił się pogląd, że stosowanie kary śmierci w sądownictwie WKL było zjawiskiem niezwykle rzadkim. Wykonane przez nas badanie, które się opierało na opublikowanych materiałach Metryki Litewskiej ukazało, że około 20 procent spraw sądowych, w których występowały fałszywe dokumenty publiczne, zakończyło się wyrokiem śmierci. Wymierzanie kary śmierci było powiązane nie tylko z regulacją prawną, ale także z pozycją zajętą przez stronę powodową lub pozwaną, która domagała się takiej właśnie czy innej kary. To znaczy, że mogła ona być zastąpiona łagodniejszą formą, na przykład – kara śmierci mogła zostać zmieniona w niewolę osobistą.