Paweł Kasparowicz Ostrowicki (Bitowtowicz): cechy biografii

Abstract

Chociaż w ostatnim czasie ukazało się kilka prac (Raimondy Ragauskienė i Ireny Valikonytė), poświęconych biogramom Marcina Wołodkowicza i Pawła Kasparowicza Ostrowickiego, członków komisji opracowującej II Statut Litewski, jednak kilka dotąd w historiografii nie funkcjonujących dokumentów (zwłaszcza wpisane do jeszcze nieopublikowanej 40 księgi zapisów Metryki Litewskiej) pozwalają znacznie uzupełnić biografię tego ostatniego. Teraz można stwierdzić, że matka Pawła Katarzyna Januszkówna Bitowtowiczówna, która żyła jeszcze w 1559 r., była potomkinią rodu Bitowtów, protoplastą którego był najprawdopodobniej Kintowt. Doczekała się ona z mężem Kasparem córki Hanny (wyszła za mąż za Macieja Michajłowicza) i czterech synów: Pawła, Andrzeja, Erazma i Marcina. Zachowany pergamin, na którym Paweł sporządził zapis wiana dla swej pierwszej żony Zofii Wołodkowiczówny, pozwala nie tylko ustalić jej imię i pochodzenie, ale także przypuszczać, że ich ślub odbył się w 1545 r. (wiano zostało zapisane 13 czerwca 1545 r.). Po śmierci Zofii, w 1559 r. (w okresie między styczniem a wrześniem) Paweł poślubił wdowę księżniczkę Marynę Ozierecką-Tyszkiewiczową, a gdy ta w 1565 r. zmarła, ożenił się po raz trzeci – z Anastazją Ogińską. Pochodzenie Pawła i przynależność wyznaniowa jego pierwszej żony (świadkiem testamentu ojca Zofii Jerzego Wołodkowicza był kanonik poznański i wileński, proboszcz solecznicki i wojstomski Andrzej Nadbor) świadczy o tym, że Paweł był katolikiem, a więc prawomocnie przedstawiał w komisji opracowującej II Statut Litewski jej członków katolików.

Ustalenie tego, że dwór Ostrowiec nabył Paweł u Mikołaja Mikołajewicza Tretynicza (najprawdopodobniej około 1540 r.), pozwala zrobić wniosek, że zgodnie ze zwykłym wówczas jednym z modeli kształtowania się antroponimów, uczynił toponim nabytej własności nieruchomej swoim nazwiskiem i jako pierwszy z braci zaczął się nazywać Ostrowickim (czasami Ostrowskim). W artykule przedstawiono także historię rozwoju i konsolidacji własności ziemskiej, tworzenie przez Pawła Ostrowickiego zespołów dworskich w powiatach wileńskim, oszmiańskim i mozyrskim, które pokazują szczególnie ukierunkowaną realizację dążeń do zapewnienia sobie statusu społecznego w latach 1558–1559.

Nowe źródła ukazują, jak bardzo energicznie i intensywnie chorąży oszmiański skupywał przede wszystkim nieruchomości krewnych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Gdy został on sędzią sądu wojewody wileńskiego i zaczął zasiadać w komisji opracowującej II Statut Litewski, nabył dom w Wilnie w dzielnicy na terytorium współczesnych ulic Sawicz lub Bakszta, a w 1558 r. bracia Melchior i Stanisław Szemiotowie oraz Jan Zawisza podarowali mu działkę w Wilnie, najprawdopodobniej przy Bramie Wilejskiej (inaczej jeszcze zwanej Bramą Wileńską lub Wielką).

Chociaż przedstawione w artykule uzupełnienia do biografii nie dementują podkreślanego w historiografii faktu, że inicjatorem desygnowania Ostrowickiego do komisji opracowującej II Statut Litewski był wojewoda wileński i kanclerz Wielkiego Księstwa Litewskiego Mikołaj Radziwiłł, jednak naocznie poświadczają starania samego Ostrowickiego wspinać się po szczeblach kariery i utwierdzić się na wierzchołku stanu.

Artykuł kończy publikacja dokumentu wpisanego do 40 księgi zapisów Metryki Litewskiej. Jest to zrzeczenie się przez braci Pawła Ostrowickiego części prawa dziedziczenia do niektórych swoich dworów na korzyść brata.